تأکید اسلام بر عدالت، به عنوان مبدأ اساسی بنای امت

date_range ۲۳ اسفند ۱۳۹۷ access_time زمان مطالعه: چهار دقیقه visibility بازدید: 469

یکی از مهم‌ترین چیزهایی که تمدن اسلامی را از دیگر تمدن‌ها جدا کرده، این است که مجموعه‌ای از قوانين الهی را با خود داشته است که تغییرپذیر نبوده و برای هوس‌های افراد، گردن خم نمی‌کنند! بنابراین انسانی که در آن حالت صفای نفسی و روحی که تمدن اسلام برای عالم آورد، نزیسته بود، بسیار شگفت‌زده شد! بیشترین چیزی که مؤسسات اسلامی با آن متمایز شدند این بود که «عدالت» را در مقابل هرکسی که پیش روی خود داشتند، هدف قرار داده بودند و چنین چیزی اختصاصی به سازمان قضاوت نبود، بلکه تمام امت اسلامی از آن بهره بردند، در نتیجه تأکید بر عدالت‌خواهی و تطبیق آن، مبدأ اساسی در بنای تمدن اسلامی بوده است.

مسلمانان این اساس بزرگ و ارزشمند را از خلال وحی، یعنی قرآن و سنت استخراج کرده بودند؛ برای نمونه أبوذر (رضی الله عنه) حدیثی قدسی را از رسول خدا (صلی الله علیه وسلم) نقل کرده‌اند، که خداوند فرموده است: «ای بندگانم! من ظلم را بر خود حرام قرار داده‌ام و آن را میان شما نیز حرام گرداندم، پس به یکدیگر ظلم نکنید!» [1]، و از اینجا بود که مسلمانان ارزش عدل و وجوب تطبیق آن را دریافتند!

البته تطبیق عدالت اختصاصی به تعامل مسلمانان با یکدیگر نداشته، بلکه خداوند متعال ما را به ضرورت تعامل عادلانه‌ی با کسانی که دشمنان ما هستند و از آنها کراهت داریم هم دستور داده، و این در دنیا جدید بوده، فرموده است: {وَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلَى أَلَّا تَعْدِلُوا اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَى وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ} [المائدة: 8]
یعنی: و البته نبايد دشمنى عده‌اى شما را بر آن دارد كه عدالت نكنيد، دادگرى كنيد كه به تقوا نزديک‌تر است، و از خدا بترسيد كه به آنچه انجام مى‌دهيد، آگاه است.

بلکه اسلام بر ضرورت تعامل عادلانه‌ی با غیر مسلمانان هم تأکید و نهی کرد که به حقوق آنها دست‌درازی شده و یا به دلیل ضعفشان مورد ظلم یا خیانت قرار گیرند، پیامبر (صلی الله علیه وسلم) فرمودند: «هرکس به معاهدی ستم کرده یا حقش را ندهد، کاری بیش از توانش به او بدهد و یا چیزی از او بستاند درحالیکه ناراضی است، در روز قیامت، من طرف حساب او خواهم بود!» [2]
پس اسلام، جامعه‌ی اسلامی را بر آن داشت که عدالت را میان خودشان یا در مقابل دیگران، متحقق کرده و برای چنین کاری نیز اجر قرار داد، همان‌گونه که پیامبر اسلام (صلی الله علیه وسلم) فرموده‌اند: «آنکه میان دو نفر عدالت کنی، صدقه است!» [3]

البته بیشتر از این‌هاست! اسلام دو متخاصم را برحذر داشته که به دنبال غیر حق خود باشند و شکی نیست که این تربیتی اسلامی و استوار است که نفس مسلمانان را بر ضد هر شری بیدار و از هر تدلیس یا تغییر حقیقتی، به دور داشته است؛ رسول خدا (صلی الله علیه وسلم) فرموده‌اند: «من انسانم و زمانی‌که شما مخاصمت خود را [برای داوری] به سوی من می‌آورید و شاید بعضی از شما در بیان دلیل خود فصیح‌تر از دیگران باشد، پس من بر اساس چیزی که شنیده‌ام قضاوت می‌کنم، پس اگر حق برادرش را از طریق قضاوت به او دادم، نباید آن را دریافت کند، که در این صورت قسمتی از آتش را بدست آورده است!» [4]

بنابراین می‌فهمیم که تمدن اسلامی با اخلاق و قیّم است که مبدأ عدالت الهی را در تعاملات بین انسان‌ها راسخ ساخته و البته از چنین تمدنی نباید هراسید؛ زیرا بین دو فرد متخاصم بر اساس جنسیت، رنگ پوست و یا دین حکم نمی‌کند، بلکه به قانون مراجعه می‌کند و این مطلب، هر شبهه‌ای که در حق این تمدن اصیل و بزرگ گفته‌اند را نابود می‌سازد!

نویسنده: دکتر راغب سرجانی
برگردان فارسی: «رد شبهات ملحدین»

پی‌نوشت:
[1] صحیح مسلم، کتاب البر والصلة والآداب، حدیث 2577
[2] سنن أبي داود، كتاب الخراج، حديث 3052، شیخ البانی (رحمه الله) آن را تصحیح کرده است.
[3] صحيح البخاري، كتاب الجهاد والسير، حديث 2827؛ صحیح مسلم، کتاب الزکاة، حدیث 1009
[4] صحيح البخاري، كتاب الحيل، حديث 6566؛ صحيح مسلم، کتاب الأقضیة، حدیث 1731

expand_less
X
منوی اصلی
X