صرفه‌جویی در مصرف آب

date_range ۲۲ فروردین ۱۳۹۸ access_time زمان مطالعه: پنج دقیقه visibility بازدید: 18
صرفه‌جویی در مصرف آب

همان‌طور که مستحضر هستید بحران جهانی کمبود آب و به تبع آن خشکسالی در ایران و سایر کشورهای جهان اذهان عمومی را مشوش کرده و کارشناسان دائماً به مردم هشدار می‌دهند که در آب صرفه‌جویی کنید. برخی از مناطق ایران شدیداً با کم‌آبی مواجه است و هموطنان ما آب آشامیدنی آنها جیره‌بندی شده و بعضاً آبی برای جیره‌بندی هم ندارند و وضعیت اسف‌باری را تحمل می‌کنند که لازم است همه دست در دست هم دهیم و از نعمات به نحو احسن استفاده کنیم و از اسراف و زیادەروی خودداری کنیم و این حداقل کاری است که باید انجام داد.

در این مقاله به اختصار به موضوع اسراف با استناد به قرآن و سنت و اقوال علماء می‌پردازیم و انتظار داریم که مسلمانانی که تابع آموزه‌های اسلامی هستند به این اوامر یا نواهی جامه‌ی عمل بپوشانند و موضوع مربوطه را خیلی جدی بگیرند. «وَ اشْرَبُوا وَ لا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لا يُحِبُّ الْمُسْرِفين‏» [اعراف: 31]، یعنی: « و بخوريد و بياشاميد و[لى‏] زياده‏روى مكنيد كه او اسرافكاران را دوست نمى‏دارد.» «وَ لا تُبَذِّرْ تَبْذيرا * إِنَّ الْمُبَذِّرينَ كانُوا إِخْوانَ الشَّياطين‏» [اسراء: 26 – 27]، یعنی: « و ولخرجی و اسراف مکن، چرا كه اسرافكاران برادران شيطانهايند.

برخی از مردم با این توجیه که «پول آب را می‌دهم پس هرچقدر بخواهم آب مصرف می‌کنم و به کسی هم ربطی ندارد.» در پی این هستند که عملکرد اشتباه خویش را صحیح جلوه دهند در حالی که این نوع رفتار در دو جهت اشتباه بلکه گناه تلقی می‌شود؛ اول اینکه: اسراف در مصرف بی‌رویه آب، دوم اینکه: هزینه کردن پول در راهی که گناه بوده است (اسراف در مال)؛ بنابراین چنین توجیهی که چون پول آب را می‌دهم و نیازی به صرف‌جویی آن نیست کاملاً اشتباه و بلکه گناه است و شخص باید توبه کند!

آیا می‌دانید که پیامبراکرم(صلی الله علیه و سلم) با کمتر از «یک لیتر» وضوء می‌گرفتند و با «چهار لیتر» غسل هم می‌کرده‌اند؟! انس بن مالک (رضی الله عنه) می‌گوید: « كان النبي صلى الله عليه وسلم يتوضأ بالمد، ويغتسل بالصاع، إلى خمسة أمداد»، یعنی: «پیامبر(صلی الله علیه و سلم) با یک مد(تقریباً یک لیتر) وضوء می‌گرفت و با یک صاع تا پنج مد (تقریباً چهار لیتر) غسل می‌کرد.» [1]

البته این برای تقریب در مصرف است نه محدود کردن مقدار آن [2] و جمهور علماء آن را حمل بر استحباب کرده‌اند. [3] لیکن تبعیت و الگوپذیری از پیامبر اکرم (صلی الله علیه و سلم) باید در اولویت باشد چنان‌چه خداوند متعال فرموده: «لَقَدْ كانَ لَكُمْ في‏ رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَة» [احزاب: 21]، یعنی: « قطعاً براى شما در [اقتدا به‏] رسول خدا سرمشقى نيكوست‏.»

امام نووی (رحمه الله) می‌گوید: «اصحاب ما (شافعیه) و دیگر مذاهب بر مذموم بودن اسراف کردن آب در وضوء و غسل متفق‌اند و بخاری (رحمه الله) در کتاب صحیح خود بیان داشته که اهل علم، اسراف در آن را ناپسند دانسته‌اند. [البته] مشهور در مکروه بودن آن کراهت تنزیهی است و بَغَوی (رحمه الله) و مُتَوَلی(رحمه الله) گفته‌اند: اسراف در آن حرام است. و آنچه که بر مذموم بودن آن دلالت دارد این حدیثی است که ابوداود [در سنن] با سند صحیح روایت نموده از عبدالله بن مُغَفَل (رضی الله عنه) که می‌گوید: شنیدم رسول الله (صلی الله علیه و سلم) فرمودند: بزودی در میان امّت من گروهی خواهند آمد که در طهارت و دعا اسراف می‌کنند.» [4]

عبدالله بن عمرو (رضی الله عنهما) می‌گوید: «رسول الله (صلی الله علیه و سلم) از کنار سعد که در حال وضو گرفتن بود گذشت. آنحضرت (صلی الله علیه و سلم) به او فرمود: این اسراف برای چیست؟ سعد عرض کرد: آیا در وضوء گرفتن هم اسراف است؟ فرمودند: آری، هرچند در کنار رودخانه‌ی جاری هم باشی.» [5] علماء اجماع کرده‌اند بر «نهی» از اسراف در آب، اگر چه [انسان] در کنار دریا هم باشد. [6]

همان‌طور که ملاحظه می‌کنید در شریعت اسلام در اعمال عبادی همچون وضوء و غسل که هم جنبه‌ی تعبدی دارد و هم بهداشت بدن، لیکن در مصرف بی‌رویه آب در این اعمال در حالت طبیعی هرچند شخص مسلمان در کنار رودخانه‌ی جاری باشد باز نهی شده و چنین کاری مذموم تلقی شده است حال چه برسد به شرایطی که بحرانی باشد و با کمبود آب هم مواجهه بود که قطعاً کراهت آن شدت می‌یابد. بنابراین لازم است که در چنین شرایطی همگی تلاش کنیم تا با رعایت احکام شریعت در راستای صرفه‌جویی و دوری از اسراف این مهم را در تمام عرصه‌ها عملیاتی کنیم.


پی‌نوشت‌ها:
[1] صحیح البخاری، ج1، ص51 ح201؛ صحیح مسلم، ج1، ص258 ح325.
[2] شرح النووی علی مسلم، ج4، ص2.
[3] ر.ک: فتح الباری شرح صحيح البخاری – ابن حجر العسقلانی، ج1، ص305.
[4] المجموع شرح المهذب – النووی، ج2، ص190.
[5] مسند الإمام أحمد بن حنبل، ج11، ص636 ح7065؛ سنن ابن ماجه، ج1، ص147 ح425؛ شعب الإيمان للبيهقی، ج4، ص286 ح2533.
[6] ر.ک: شرح النووی علی مسلم، ج4، ص2.

expand_less
X
منوی اصلی
X