سلسله شبهات قرآنی؛ خدا کجاست؟ روی عرش یا همه جا؟ (بخش دهم)

date_range ۰۹ مهر ۱۳۹۸ access_time زمان مطالعه: سیزده دقیقه visibility بازدید: 2
سلسله شبهات قرآنی؛ خدا کجاست؟ روی عرش یا همه جا؟ (بخش دهم)

بسم الله الرّحمن الرّحیم
الحمد لله رب العالمين، والصلاة والسلام على خاتم الأنبياء والمرسلين، المبعوث رحمة للعالمين، محمد وعلى آله وصحبه أجمعين.
أما بعد: السلام علیکم و رحمة الله و برکاته

🔘شبهه: خدا کجاست، روی عرش یا همه جا؟

🔻بخش اول
ملحدین بخاطر تفکر مادی و تجربه‌گرای خود، الله متعال را مثل خود و اشیاء اطرافشان تصور می‌نمایند، بلکه بسیار ضعیف‌تر و درمانده‌تر! نعوذ بالله…
تصور ما در رابطه با جهان پیرامونمان از تجاربمان تأثیر گرفته است، بنابراین ما نمی‌توانیم ذات و صفات خداوند را تصور کرده و یا راجع به کیفیت صفات چیزی بگوییم، زیرا علمی نسبت به آن نداریم و تجاربمان نیز ناقص است و نمی‌تواند در معرفت چیزهایی که فراتر از تجاربمان است، کارا باشد.

🔻بخش دوم (شرح شبهه)
ملحدین می‌گویند که خداوند گفته است:
▪️اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوَى عَلَى الْعَرَشَ
خدا كسى است كه آسمانها و زمين و آنچه را كه ميان آن دو است در شش روز آفريد آنگاه بر عرش قرار گرفت. (سجده/۴)

این آیه (سجده/۴) نشان می‌دهد که؛
خدا بر روی عرش قرار دارد و با آیه (بقره/۱۱۵) متناقض است، زیرا گفته است که خدا در همه جا است:
▪️ولِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ فَأَيْنَمَا تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ وَاسِعٌ عَلِيمٌ
ترجمه: و مشرق و مغرب از آن خداست پس به هر سو رو كنيد آنجا روى [به] خداست آرى خدا گشايشگر داناست. (بقره/۱۱۵)

🔻بخش سوم
این شبهه نشان از ضعف خداشناسی دارد و سبب طرح آن، احتمالاً عدم آشنایی با عقاید اسلامی است؛ الله متعال در قرآن و سنت، ده‌ها نام نیک (اسماء حسنی) را برای خود به اثبات کرده است.

مثال:
▪️و هُوَ رَبُّ كُلِّ شَيْ‏ءٍ
▪️و هُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظيمِ
▪️و هُوَ بِكُلِّ شَيْ‏ءٍ عَليمٌ
▪️و هُوَ عَلى‏ كُلِّ شَيْ‏ءٍ قَدير
▪️و هُوَ عَلى‏ كُلِّ شَيْ‏ءٍ شَهيدٌ
▪️هوَ اللَّهُ الَّذي لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ عالِمُ الْغَيْبِ وَ الشَّهادَةِ هُوَ الرَّحْمنُ الرَّحيمُ
▪️هوَ اللَّهُ الَّذي لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ الْمَلِكُ الْقُدُّوسُ السَّلامُ الْمُؤْمِنُ الْمُهَيْمِنُ الْعَزيزُ الْجَبَّارُ الْمُتَكَبِّرُ سُبْحانَ اللَّهِ عَمَّا يُشْرِكُونَ
▪️هوَ اللَّهُ الْخالِقُ الْبارِئُ الْمُصَوِّرُ لَهُ الْأَسْماءُ الْحُسْنى‏

▪️هوَ الأَوَّلُ وَالآخِرُ وَالظَّاهِرُ وَالْبَاطِنُ وَهُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ(الحدید/۳)
▫️اوست اول و آخر و ظاهر و باطن، و او به همه چیز داناست.
این یعنی احاطه الله متعال بر تولد و مرگ و نهان و آشکار مخلوقاتش مطلق است، زیرا او اول و آخر و ظاهر و باطن است.

▪️و لِلَّهِ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ وَ كانَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْ‏ءٍ مُحيطاً (النساء/۱۲۶)
▫️هر چه در آسمانها و زمين است مِلك خداست و او به همه چيز احاطه [آگاهى و تسلط و حضور مطلق] دارد.
این یعنی، الله متعال خالق زمان و مکان است و بر تمام مخلوقاتش (از ریزترین تا بزرگترین آنها) تسلط مطلق دارد، و مخلوقاتش بر او احاطه ندارند.

▪️ليْسَ كَمِثْلِهِ شَيْ‏ءٌ (الشوری/۱۱)
▫️هيچ چيزى مانند او نيست.
این یعنی خداوند نه در ذات و نه صفات خود مانند مخلوق نیست، چگونه مانند مخلوق باشد حال آنکه مخلوق سراسر ضعف و او قادر مطلق باشد؟ از اینجاست که علمای مسلمان بیان کرده‌اند که هرکس خداوند را به مخلوقات تشبیه کند، کافر شده است، و تصور ذات و صفات خداوند را نهی کرده‌اند!

نکته: هیچ کسی کیفیت و کمّیت اسماء و صفات الهی را نمی‌داند، و هر اطلاعاتی از الله متعال و اسماء و صفاتش وجود داشته باشد به خبرِ قرآن و سنت بر می‌گردد و در غیر آن باید توقف نمود؛ از این رو اهل سنت در باب چگونگی و کیفیت اسماء و صفات الهی دست به تجزیه و تحلیل با مجرد رأی بدون پشتوانه نمی‌زنند و آراء فلاسفه و… را بر نصوص حاکم نمی‌کنند، و هر کجا که شارع مقدس سکوت کرده باشد، سکوت کرده و از گمانه‌زنی راجع به خداوند خودداری می‌نماید.

🔻بخش چهارم
حال با توجه اسماء الحسنی الهی به تجزیه و تحلیل شبهه می‌پردازیم،

الله متعال در آیه ۱۶ سوره الرعد می‌فرماید: قُلِ اللَّهُ خالِقُ كُلِّ شَيْ‏ءٍ ( بگو: اللَّه آفريننده هر چيزى است‏) و نیز در آیه ۱۶۴ سوره انعام، می‌فرماید: وَ هُوَ رَبُّ كُلِّ شَيْ‏ءٍ (او پروردگار هر چيزى است‏)؛ این دو آیه نشان می‌دهد که خالق و پرورش دهنده کل هستی الله متعال است.
از ریزترین مخلوقات تا بزرگترین آنها در هستی توسط الله متعال خلق شده است، خالق عرش و خالق آسمانها و زمین و هر چه میان آنهاست.

توجه: انسان رباتی را می‌سازد و به کره ماه می‌فرستد و به آن انواع و اقسام رادارها و دوربین‌ها وصل می‌نماید و از لحظه لحظه رباط در کره ماه باخبر است هر چند خود در کره زمین است! و اگر مشکل فنی جزئی‌ای [در ظاهر(سخت افزار) و یا در باطن(نرم افزار)] برای ربات پیش بیایید، می‌تواند به راحتی آن را برطرف نماید، زیرا خودش سازنده‌ی ربات است و از ظاهر و باطن آن باخبر است و از ابتدا ساختن ربات یا نابود کردن آن نیز می‌تواند توسط سازنده آن به راحتی صورت بگیرد، زیرا بر آن کنترل دارد.
حال نکته جالب اینجاست که یک ملحد این توانایی را برای انسان قائل است، ولی برای خالق خودش این توانایی غیر ممکن می‌شود! این در حالی است که الله متعال خالق انسانی است که با اراده خود رباتی با این توانایی می‌سازد!

▪️هوَ الأَوَّلُ وَالآخِرُ وَالظَّاهِرُ وَالْبَاطِنُ وَهُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ (الحدید/۳)
▫️اوست اول و آخر و ظاهر و باطن، و او به همه چیز داناست.
این یعنی؛ تسلط الله متعال بر تولد و مرگ و نهان و آشکار مخلوقاتش مطلق است، زیرا او اول و آخر و ظاهر و باطن است.

▪️و لِلَّهِ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ وَ كانَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْ‏ءٍ مُحيطاً (النساء/۱۲۶)
▫️هر چه در آسمانها و زمين است مِلك خداست و او به همه چيز احاطه [آگاهى و تسلط و حضور مطلق] دارد.
این یعنی، الله متعال خالق زمان و مکان است و بر تمام مخلوقاتش (از ریزترین تا بزرگترین آنها) تسلط مطلق دارد.

الله متعال بر هر کاری توانایی و علم و قدرت دارد:
▪️اللَّهُ الَّذي خَلَقَكُمْ مِنْ ضَعْفٍ ثُمَّ جَعَلَ مِنْ بَعْدِ ضَعْفٍ قُوَّةً ثُمَّ جَعَلَ مِنْ بَعْدِ قُوَّةٍ ضَعْفاً وَ شَيْبَةً يَخْلُقُ ما يَشاءُ وَ هُوَ الْعَليمُ الْقَديرُ (الروم/۵۴)
خدا آن كسى است كه شما را در ابتدا از جسم ضعيف (نطفه) بيافريد. آن گاه پس از ضعف و ناتوانى (كودكى) توانا كرد و باز از توانايى (و قواى جوانى) به ضعف و سستى و پيرى بر گردانيد، كه او هر چه بخواهد و مشيّتش تعلق گيرد می‌‏آفريند، و او دانا و تواناست.

▪️قلْ إِنْ تُخْفُوا ما في‏ صُدُورِكُمْ أَوْ تُبْدُوهُ يَعْلَمْهُ اللَّهُ وَ يَعْلَمُ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ وَ اللَّهُ عَلى‏ كُلِّ شَيْ‏ءٍ قَديرٌ (آل‌عمران/۲۹)
(اى پيغمبر) بگو: هر چه را در دل پنهان داشته و يا آشكار كنيد خدا به همه آنها آگاه است و به هر چه در آسمانها و زمين است داناست، و خدا (با قدرت كامل و مطلق) بر همه چيز تواناست.

🔻بخش پنجم
الله متعال اول و آخر و ظاهر و باطن تمام هستی است و خالق کل اشیاء و موجودات است و به تولد و مرگ و ظاهر و باطن همه آنها تسلط و علم و آگاهی مطلق دارد و تمام هستی مانند یک موم در دستانش است و قابل تغییر و تحول. پس در اینجا باید از معیت که شبهه‌انداز چیزی از آن نمی‌داند سخن گفت:

معیت با علو خدا هیچگونه منافاتی ندارد؛ معیت به اعتباری دو نوع است:
1) معیت عام: با علم و سمع و بصر و… است، که برای مؤمن و کافر یکسان است و خدا احاطه علمی به هردو دارد.
2) معیت خاص: با یاری و تایید همراه است، و خاص مؤمنان است.

برای اولی می‌توان مثال زد:
▪️و لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ وَ نَعْلَمُ ما تُوَسْوِسُ بِهِ نَفْسُهُ وَ نَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَريدِ (ق/۱٦)
ما آدمى را آفريده‌‏ايم و از وسوسه‏‌هاى نفس او آگاه هستيم، زيرا از رگ گردنش به او نزديك‏تريم‏.

و برای دومی می‌توان این آیه را شاهد آورد:
▪️إذْ يَقُولُ لِصَاحِبِهِ لَا تَحْزَنْ إِنَّ اللَّهَ مَعَنَا (التوبة/٤۰)
در آن هنگام به یار خود می‌گفت که غمگین مباش، به درستی که الله با ماست.

پس معیت خداوند با ما، معیت با ذات نیست، همانگونه که -بلا تشبیه- کسی در برج مراقبت به خلبان بگوید که ما با شما هستیم، و او ذاتاً با خلبان نیست و می‌تواند فاصله‌ی زیادی با خلبان داشته باشد. پس ما معتقد نیستیم که خدا با ذات خود همه جا باشد، بلکه خداوند با علم خود به هر جایی احاطه دارد، بی‌آنکه ذاتاً در همه‌جا باشد!

شرح پایانی؛
۱: کره زمین تمام موجودات روی آن
۲: آسمان اول و تمام ستارگان و مخلوقات دیگر
۳:آسمان دوم
٤: آسمان سوم
۵: آسمان چهارم
٦: آسمان پنجم
۷: آسمان ششم
۸: آسمان هفتم
۹: کرسی
۱۰: آب
۱۱: عرش
۱۲: الله متعال

✔️ نکته اول: زمین تا عرش، مخلوقات الله متعال هستند (زمین و آسمان‌ها و کرسی و آب و عرش و ما بین آنها)

✔️ نکته دوم: بعد از عرش هیچ مخلوق دیگری وجود ندارد.

✔️ نکته سوم: الله متعال بر عرش احاطه مطلق دارد؛
▪️و لِلَّهِ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ وَ كانَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْ‏ءٍ مُحيطاً (النساء/۱۲٦)
▫️هر چه در آسمانها و زمين است مِلك خداست و او به همه چيز احاطه [آگاهى و تسلط و حضور مطلق] دارد.

✔️ نکته چهارم: الله متعال بر عرش احاطه مطلق دارد؛ پس به تبع آن بر آب و بر کرسی و آسمان‌ها و زمین نیز محیط است و احاطه مطلق دارد (در تمام ابعاد و جهت‌ها و مکان‌ها و … این احاطه مطلق است) پس از هر نقطه زمین که بخواهی می‌توانی نماز بخوانی و عبادت نمایی و دست به دعا شوی و به آنجا رو کنی، به دلیل اینکه الله متعال بر عرش و آب و کرسی و آسمان‌ها و زمین و حتی خود انسان نیز احاطه مطلق دارد و از هر طرف که نگاه انسان امتداد بیابد، به آسمان‌ها و کرسی و آب و عرش و در نهایت به الله متعال منتهی می‌شود.

🔚 نتیجه اینکه الله متعال در همه جا و مکانی احاطه‌ی مطلق دارد و معیت او با ذات نیست، و از مخلوقات جداست و در آنها حلول نکرده است؛ پس برای فهم یک آیه از قرآن بایستی آیات و احادیث دیگر را نیز در نظر داشت.

والسلام علیکم و رحمة الله و برکاته
محمّد عزیز فتحی؛ ۱۱ محرم ۱٤٤۱ هجری قمری؛ ۱۹ شهریور ۱۳۹۸ هجری شمسی؛ سنندج
▪️تهیه شده در: «رد شبهات ملحدین»

expand_less
X
منوی اصلی
X