سلسله پاسخ به شبهات قرآنی؛ در آیهٔ ۲۸ سورهٔ مریم، مریم مادر عیسی به اشتباه مریم خواهر هارون و موسی خوانده شده است! «قسمت بیست و چهارم»

🔸شرح شبهه:
ملحدین می‌گویند: «در قرآن به اشتباه آمده است که مریم – مادر عیسی – خواهر هارون است؛ درحالی‌که هارون برادر موسی است و بیش از چهارده قرن با هم فاصله زمانی دارند!»

▫️{يا أُخْتَ هارُونَ ما كانَ أَبُوكِ امْرَأَ سَوْءٍ وَ ما كانَتْ أُمُّكِ بَغِيًّا} [مریم: ۲۸]
▪️«اى خواهر هارون! نه پدرت مرد بدى بود و نه مادرت زنى بدكاره.»

🔹جواب شبهه با استناد به حدیث
پاسخی که پیامبر به شبههٔ اهل نجران در این رابطه فرموده‌اند:
▫️عنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ (رضی الله عنه) قَالَ: لَمَّا قَدِمْتُ نَجْرَانَ سَأَلُونِى، فَقَالُوا: إِنَّكُمْ تَقْرَءُونَ {يا أُخْتَ هَارُونَ} [مريم: ۲۸]. وَمُوسَى (علیه‌السلام) قَبْلَ عِيسَى (علیه‌السلام) بِكَذَا وَكَذَا، فَلَمَّا قَدِمْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و سلم) سَأَلْتُهُ عَنْ ذَلِكَ، فَقَالَ: «إِنَّهُمْ كَانُوا يُسَمُّونَ بِأَنْبِيَائِهِمْ وَالصَّالِحِينَ قَبْلَهُمْ». [مسلم: ۲۱۳۵]
▪️مغيره بن شعبه (رضي الله عنه) می‌گويد: هنگامی که به نجران رفتم، اهل نجران به من گفتند: «شما در قرآن – دربارهٔ مريم – می‌خوانيد {يا أُخْتَ هَارُونَ} [مريم:۲۸] «اي خواهر هارون!» حال آنکه موسی (علیه السلام) – و برادرش هارون (علیه السلام) – سال‌ها، قبل از عيسی (علیه السلام) بوده‌اند؟ – پس چگونه شما مادر عيسی (علیه‌السلام) را خواهر هارون (علیه‌السلام) می‌ناميد؟ – مغيره (رضي الله عنه) می‌گويد: هنگامی‌که نزد رسول الله (صلی الله علیه و سلم) آمدم، از ايشان در اين باره پرسيدم. پيامبر اکرم (صلی الله علیه و سلم) فرمود: «آنان نام‌های پيامبران و نيکوکاران قبل از خودشان را به عنوان نام انتخاب می‌کردند.»

🔸توجه ۱: دلیل نام‌گذاری مریم (علیها‌السلام) به خاطر نام «میریام» (مریم) (علیهاالسلام) خواهر هارون و موسی (علیهما‌السلام) بوده است. این حقیقت، کاملاً بر حدیث مغیره (رضي الله عنه) منطبق است که گفت: پيامبر اکرم (صلی الله علیه و سلم) فرمود: «آنان نام‌های پيامبران و نيکوکاران قبل از خودشان را به عنوان نام انتخاب می‌کردند.» در تورات آمده است:
⏺ نام زنِ عَمرام، يُوخِوِد، دختر لِوی بود كه زن لِوی او را برای لِوی در مصر زاييد. (وی) برای عَمرام، اَهَرُون (هارون) و مُشه (موسی) و ميريام (مریم) خواهرشان را زایید.» [اعداد | فصل ۲۶ | آیه ۵۹]

🔸توجه ۲: مریم مادر عیسی و «میریام» و موسی و هارون (علیهم‌السلام) پیوند خواهر و برادری نَسَبی با هم داشته‌اند؛ زیرا همهٔ آن‌ها از نسل یعقوب‌ بن‌ اسحاق‌ بن ابراهیم (علیهم‌السلام) هستند.

🔸 نتیجه: معنی {يا أُخْتَ هارُونَ} در قالب آیه:
▫️{يا أُخْتَ هارُونَ…} [مریم: ۲۸]
▪️«ای (کسی که نام تو هم‌نام مریم) خواهر هارون (است و بخاطر پاکی او این نام برای تو انتخاب شده است)…»

🔹جواب شبهه با استناد به کتاب‌های لغوی

🔸أخْت‏: خواهر. نظير. هم. مثل. ظاهر آن است كه معنى اصلى آن – خواهر – حقيقى و در غير آن مجاز باشد. در قرآن مجيد هر دو معنى را می‌توان يافت‏:
▫️{وَ لَهُ‏ أَخٌ‏ أَوْ أُخْتٌ‏} [النساء: ۱۲] «ميت را برادر يا خواهرى باشد.»
▫️{كُلَّما دَخَلَتْ أُمَّةٌ لَعَنَتْ‏ أُخْتَها} [الأعراف: ۳۸] «هر وقت، امتى به جهنم داخل شود به امت همانند خود، لعنت كند.»
▫️{وَ ما نُرِيهِمْ مِنْ آيَةٍ إِلَّا هِيَ أَكْبَرُ مِنْ‏ أُخْتِها} [الزخرف: ۴۸] «هيچ آيه به قوم موسى نشان نمی‌داديم؛ مگر اينكه از نظيرش (که پیش‌تر آمده بود) بزرگتر بود.»
📒[قاموس قرآن، ج‏ ۱، ص ۳۸]

🔸كلمهٔ «أخت» مؤنث «أخ» است؛ يعنى: «خواهر». حرف (ت) در آخر كلمهٔ «أخت‏»، عوض حرف محذوف اصلى آن است. در آيهٔ {يا أُخْتَ هارُونَ} [مریم: ۲۸] خطاب خواهربودن مريم به هارون، از جهت «همسان‌بودن در شايستگى» است نه در خواهربودن تنی. در آيهٔ {وَ ما نُرِيهِمْ مِنْ آيَةٍ إِلَّا هِيَ أَكْبَرُ مِنْ أُخْتِها}[الزخرف: ۴۸] از اين جهت، آيات طبيعى به «خواهر» تشبيه شده‌‏اند كه در صحّت و روشنى و صدق مشتركند. پس در عبارت {أكبر من اختها} كه قسمتى از آيه است، ضمير (ها) به «آيات» برمى‏‌گردد؛ گوئى همهٔ آيات از يك اصل‌اند و «أخت» ناميدن آيات، از نظر شباهت در روشنى دلالت آن‌ها است.

همين طور در آيهٔ {كُلَّما دَخَلَتْ أُمَّةٌ لَعَنَتْ أُخْتَها} [الأعراف: ۳۸] «هر امّتى كه داخل دوزخ مى‏‌شوند، پيشوايان و سران دنيائى خود را كه باعث گمراهی‌شان بوده‏‌اند، نفرين مى‏‌كنند؛ زيرا در كفر و ظلم همانند بوده‏‌اند.» به اين معنى در آيهٔ {أَوْلِياؤُهُمُ الطَّاغُوتُ} [البقرة: ۲۵۷] اشاره شده است.
📒[مفردات الفاظ قرآن، ج‏ ۱، ص ۱۵۹]

🔶 برداشت‌ها:

🔸معنی «يا أُخْتَ هارُونَ» هم می‌تواند: «ای خواهر هارون» باشد و هم «ای کسی‌ که مانند هارون هستی.»

🔸انتخاب هارون هم می‌تواند به صورت طعنه باشد و هم می‌تواند معنی واقعی آن مد نظر باشد. در آیهٔ ۲۸ سورهٔ مریم، یهودیان مخالف مریم (علیهاالسلام) این جمله را گفته‌اند: {يا أُخْتَ هارُونَ}، پس می‌تواند معنی طعن‌آلود آن مورد نظر باشد: «ای کسی‌ که مردم تو را مانند هارون صالح و قدیس می‌دانند، این بچه‌ای که با تو است، مال کیست؟!»

🔸در میان بنی‌اسرائیل، نام «هارون» و «مریم» بسیار زیاد است، مانند نام «محمّد» و «فاطمه» در دنیای اسلام. جالب‌تر اینجاست که این نام‌ها – محمّد و فاطمه – در نام‌گذاری نوزادان اروپایی، نیز اول هستند!

🔹جواب شبهه با استناد به تفاسیر:
اقوال و آراء تفاسیر مرجع که هر کدام از آن‌ها می‌تواند صحیح باشد؛ روش دیگری بر بطلان شبهه فوق است.

▫️با توجه به تفسير النكت والعيون | الماوردي (ت ۴۵۰ هـ)، چهار قول دربارهٔ {يَآ أُخْتَ هَارُونَ… } وجود دارد:

🔸أنه كان رجلاً صالحاً من بني‌إسرائيل ينسب إليه من يعرف بالصلاح، قاله مجاهد وكعب، والمغيرة بن شعبة يرفعه للنبي صلى الله عليه وسلم
«هارون مردی صالح از بنی‌اسرائیل مدّ نظر بوده است و این نسبت دادن از جهت به شایستگی شناختن او بوده است.»

🔸أنه هارون أخو موسى فنسبت إليه لأنها من ولده كما يقال يا أخا بني فلان، قاله السدي.
«هارون (علیه‌السلام) برادر موسی (علیه‌السلام) مدّ نظر بوده است و این نسبت دادن، بخاطر یکسانی سلاله آن‌ها بوده است.»

🔸أنه كان أخاها لأبيها وأمها، قاله الضحاك.
«هارون برادر تنی مریم (علیهاالسلام) – مادر عیسی علیه السلام – بوده است.»

🔸أنه كان رجلاً فاسقاً معلناً بالفسق ونسبت إليه، قاله ابن جبير.
«هارون مردی فاسق بوده است.»

پس هر کدام از برداشت‌های بالا می‌تواند صحیح باشد و با هم هیچ تناقضی ندارند. این نشان می‌دهد که علاوه بر برداشت فاسد ملحدین، برداشت‌های دیگری هم وجود دارد که کاملاً منطبق بر عقل و نقل هستند. 👈 بسیاری از مفسرین بند سوم را پذیرفته‌ و گفته‌اند: «همان گونه که نام مریم از میریام خواهر هارون گرفته شده است و هیچ اختلافی در آن نیست و حتی ملحدین به آن معترف هستند، پس نام پدر و برادر مریم هم می‌تواند به اقتباس از صالحان و پیامبران بنی‌اسرائیل، عمران و هارون باشد.»

📑 سخن دیگر اینکه:
🔺ملحدین و مستشرقین برای دفاع از شبههٔ خود، شجره‌نامهٔ عیسی (علیه‌السلام) و مریم (علیها‌السلام) را مطرح می‌کنند:

▪️«اجداد عیسی مسیح: … یوسف بن هالی بن متّآت … ناتان بن داود … بن یهودا بن یعقوب بن اسحاق بن ابراهیم ». [لوقا | فصل ۳ | آیات ۲۳ – ۳۸]

▪️«اجداد عیسی مسیح: … ابراهیم پدر اسحاق، اسحاق پدر یعقوب، و یعقوب پدر یهودا و برادران او بود … داود پدر سلیمان بود (مادر او قبلا زن اوریا بود) … متّان پدر یعقوب بود. یعقوب پدر یوسف، و یوسف شوهر مریم، و مریم مادر عیسی مسیح بود».[ متی | فصل ۱ | آیات ۱ – ۱۷]

❌ این شجره‌نامه‌ها در انجیل لوقا به «ناتان» فرزند «داود» می‌رسد و در انجیل متی به «سلیمان» فرزند «داود» می‌رسد و در اکثر نام‌ها نیز با هم متفاوت هستند؛ پس هیچ اعتباری ندارند.
❌ شجره‌نامه‌های مذکور، مخالف متن انجیل و آیات قرآن است؛ زیرا متن انجیل و نصّ قرآن به صراحت بیان می‌کنند که عیسی (علیه‌السلام) فرزند مریم باکره (علیهاالسلام) است. این سلسله بایستی از مریم (علیهاالسلام) شروع و شامل پدران او شود.

🟠 انجیل، [لوقا | فصل ۱ | آیات ۲۷ – ۳۸]
جبرائیل فرشته از جانب خدا به شهری در جلیل فرستاده شد که ناصره نام داشت، تا نزد باکره‌ای مریم نام برود. مریم نامزد مردی بود، یوسف نام، از خاندان داوود. فرشته نزد او رفت و گفت: «سلام بر تو، ای که بسیار مورد لطفی. خداوند با توست.» مریم با شنیدن سخنان او پریشان شد و با خود اندیشید که این چگونه سلامی است. امّا فرشته وی را گفت: «ای مریم، مترس! لطف بسیار خدا شامل حال تو شده است. اینک آبستن شده، پسری خواهی زایید که باید نامش را عیسی بگذاری. او بزرگ خواهد بود و پسر خدای متعال خوانده خواهد شد. خداوندِ خدا تخت پادشاهی جَدّش داوود را به او عطا خواهد فرمود. او تا ابد بر خاندان یعقوب سلطنت خواهد کرد و پادشاهی او را هرگز زوالی نخواهد بود.» مریم از فرشته پرسید: «این چگونه ممکن است، زیرا من با مردی نبوده‌ام؟»

فرشته پاسخ داد: «روح‌القدس بر تو خواهد آمد و قدرت خدای متعال بر تو سایه خواهد افکند. از این‌رو، آن مولود مقدّس و پسر خدا خوانده خواهد شد. اینک اِلیزابِت نیز که از خویشان توست، در سن پیری آبستن است و پسری در راه دارد. آری، او که می‌گویند نازاست، در ششمین ماهِ آبستنی است. زیرا نزد خدا هیچ امری ناممکن نیست!» مریم گفت: «کنیزِ خداوندم. آنچه دربارۀ من گفتی، بشود.» آنگاه فرشته از نزد او رفت.

🟢 قرآن مجید، [مریم: ۲۳-۱۶]
«در اين كتاب مريم را ياد كن، آن گاه كه از خاندان خويش به مكانى رو به سوى برآمدن آفتاب، دورى گزيد. ميان خود و آنان پرده‏‌اى كشيد و ما روح خود را نزدش فرستاديم و چون انسانى تمام بر او نمودار شد. مريم گفت: از تو به خداى رحمان پناه می‌برم كه پرهيزگار باشى. گفت: من فرستادهٔ پروردگار تو هستم تا تو را پسرى پاكيزه ببخشم. گفت: از كجا مرا فرزندى باشد، حال آنكه هيچ بشرى به من دست نزده است و من بدكاره هم نبوده‏‌ام. گفت: پروردگار تو اين چنين گفته است: اين براى من آسان است. ما آن پسر را براى مردم آيتى و بخشايشى كنيم و اين كارى است حتمى و پايان يافته. پس به او آبستن شد و او را با خود به مكانى دورافتاده برد. درد زاييدن او را به سوى تنه درخت خرمايى كشانيد. گفت: اى كاش پيش از اين مرده بودم و از يادها فراموش شده بودم.»

❇️ در صفحهٔ ۱۳۷ کتاب «شبهات المشككين» آمده است که نَسَب مریم (علیهاالسلام) به «آل‌ عمران» می‌رسد:
ابراهيم – اسحاق – يعقوب – لاوی (پسر سوم يعقوب) – پسران لاوی (جرشون، قهات، مراوی) – فرزندان قهات (عمرام، ايصهار، حبرون، عزيئيل) – فرزندان عمرام (هارون، موسی و مريم)

🔸موسی (عليه‌السلام) از جانب خداوند متعال مأمور شد كه وصيت كند فرزندانش را كه می‌خواهد در بنی‌اسرائيل زمين را ارث ببرند، تعيين كند. و هر دختری با همان طايفهٔ خودش ازدواج كند. در اين باره در [سفر اعداد | فصل ۳۶ | آیه ۸] می‌خوانيم: «دخترانی كه در طايفه‌های اسرائيل، وارث زمين هستند، بايد فقط با مردان طايفهٔ خودشان ازدواج كنند تا از زمين آن طايفه كاسته نشود.»
«و وصيت كرد: طايفهٔ «لاوی» برای علم و دين فارغ شوند و در زمين نصيبی نمی‌برند و فقط در ميان ساير طوايف، در شهرشان سكونت كنند و وصيت كرد كه امامت فقط در نسل هارون باشد.» بر اساس اين قانون در ابتدای انجيل [لوقا | فصل ۱ | آیه ۵] می‌يابيم كه «اليزابت»، همسر زكريا (عليه‌السلام) از نسل هارون از طايفهٔ لاوی و زكريا نیز از نسل هارون از طايفهٔ لاوی است. اليزابت با زكريا ازدواج كرد و مريم عذراء از نزديكان و خويشان اليزابت بود، وقتی كه ثابت می‌شود كه او خويشاوند اليزابت است، پس ثابت می‌شود كه مريم (علیهاالسلام) مادر عیسی (علیه‌السلام)، هارونی و از طايفهٔ لاوی می‌باشد.

«در زمان هيروديس، پادشاه يهوديه، كاهنی می‌زيست، زكريا نام. او از كاهنان گروه اَبيّا بود. همسرش اليزابت نيز از تبار هارونِ كاهن بود.» [لوقا | فصل ۱ | آیه ۵]
📎 ناگفته نماند كه «گروه اَبيّا» از فرزندان هارون هستند.

🔸هنگامی كه فرشته به مريم (عليها‌السلام) بشارت تولد مسيح (عليه‌السلام) را می‌دهد، تصريح می‌كند كه اليزابت از خويشان تو نيز نازا است؛ ليكن فرزندی در راه دارد و تو نيز به مانند وی به امر خدا فرزندی به دنيا خواهی آورد:
«مريم از فرشته پرسيد: اين چگونه ممكن است، زيرا من با مردی نبوده‌ام؟… اينک اليزابت نيز كه از خويشان توست… زيرا نزد خدا هيچ امری ناممكن نيست!» [لوقا | فصل ۱ | آیات ۳۴، ۳۶–۳۷]

✅ وقتی كه صحيح است كه مريم از نزديكان اليزايت همسر زكريا باشد، پس چگونه – به گمان ملحدان – مؤلف قرآن در نسبتش به هارون (عليه‌السلام) اشتباه می‌كند؟!

🔹رأی نهایی خودم، با توجه به جمیع مستندات بالا:
نام مادر عیسی (علیه‌السلام) مریم است که از «میریام» خواهر موسی و هارون (علیهم‌السلام) اقتباس شده است و نام پدر گرامی‌ِ بانو مریم، نیز «عمران» است که از نام پدر هارون و موسی و میریام – مریم – (علیهم‌السلام) گرفته شده است. این تشابه اسمی، امری متداول است که هزاران‌هزار مثال را از قدیم‌الایام تا به عصر حاضر دارد.

والسلام علیکم و رحمة الله و برکاته
پژوهشگر و گردآورنده: محمّدعزیز فتحی؛ ۳ذي‌القعده۱۴۴۱ هجری-قمری؛ ۴تیر۱۳۹۹ هجری-شمسی؛ سنندج.

تهیه شده در: «رد شبهات ملحدین»

expand_less
X
منوی اصلی
X